Kilo kaybı genellikle vücut ağırlığının azalması şeklinde ifade edilmektedir. Kilo kayıplarında vücudun kas ve yağ kütlesinde düşme olmaktadır. Daha sınırlı olmakla birlikte kemiklerimizdeki mineral (kalsiyum) kayıpları (osteoporoz) da vücut ağırlığında düşmeye neden olabilir. Vücut ağırlığında azalmanın çeşitli nedenleri olabilir. Besin maddesi alımında azalma, metabolizmada aşırı yükselme, salgı bezi bozuklukları (endokrin nedenler), mide-bağırsak rahatsızlıklarına bağlı sindirim bozuklukları, psikiyatrik hastalıklar (depresyon), ağır enfeksiyonlar, kanserler, sinir sistemi bozuklukları, bazı ilaçlar (uyarıcılar, kanser ve tiroid ilaçları, müshiller), yeni protezler, diş kayıpları, çiğneme güçlüğü oluşturan durumlar, ağız içindeki yaralar (stomatit) kilo kaybının nedenleri arasında sayılabilir. Kilo kayıpları yorgunluğun başlıca nedeni olabileceği için dikkatle araştırılması gerekmektedir.
Kilo kaybı bazen hareket eksikliğine de bağlı olabilir. Kaslarımız ancak hareket ettiğimiz sürece özelliklerini korurlar. Kasları oluşturan proteinler hareketler olduğu sürece yapılır (sentezlenir) ve kas kütlesi korunur. Vücut çeşitli nedenlerle (hastalık, yaralanma gibi) hareketlerini devam ettirmezse organizma ek bir kas kütlesine ihtiyaç olmadığını düşünerek proteinleri sentezlemez ve kas kütlesi azalır. Uzun süre yatak istirahatı gerektiren ve iştahsızlıkla seyreden hastalıklardan sonra önemli kilo kayıpları olabilmektedir. Hastalığın nekahet dönemi adı verilen bu iyileşme sürecinde kişi halsizdir, çabuk yorulur. Sporcular da uzun süren antrenmansızlık dönemlerinden sonra benzer sorunlar yaşarlar. Antrenmanlarda çabuk yorulurlar. Bir başka deyişle, sistemler yüklenmeyi unutmuşlardır. Tekrar hatırlamak için yüklenmeleri gerekir. Böylece uyum yeniden kazanılır.
Anoreksia nervosa: Kilo kaybına yol açan ve sıklıkla görülen sorunlardan birisi anoreksia nervosadır. Anoreksia nervosa daha çok genç kızlarda görülen ve aşırı enerji kısıtlaması şeklinde uygulanan diyetlere paralel ortaya çıkan bir sorundur. Ciddi sonuçları (ölüm) olabilen bu sorunun kökeninde önemli psikolojik nedenler bulunmaktadır. Ergenlik dönemindeki kızların (veya erkek çocukların) gerçekçi olmayan vücut imajları (çok şişman olmak gibi) aşırı kalori kısıtlamasına yol açmaktadır. Kendilerini fazla kilolu bulan gençler zayıflamak isterler. Çeşitli yollara başvururlar. Özellikle yemek yememek bu uygulamaların başında gelir. Bazen ishal yapıcı veya idrar söktürücü ilaç kullanımı eşlik edebilir. Üst ya da orta sosyo-ekonomik sınıflarda daha sık gözlenmektedir. Psikolojik destekle rahatsızlığın kontrol altına alınması mümkün olabilmektedir. Görülme sıklığı ABD’de her 100.000 kişide 4′tür.
Belirtiler
· % 25′ten daha fazla kilo kaybı
· Soğuğa karşı tolerans düşüklüğü
· Kızlarda menstrüasyon bozuklukları
· Kaslarda zayıflık ve gelişim bozukluğu
· Deri altı yağ dokuda azalma
· Düşük kan basıncı
· Diş çürükleri
· Bağışıklık sisteminde yetersizlik ve enfeksiyonlara yatkınlık
· Derinin kuruması ve sarımsı renk alması
· Saçlarda kuruluk ve kayıp
· Depresyon
Bulimia: Kontrol edilemeyen yemek yeme isteği, aşırı yemek ve ardından istemli olarak kusma manevrası uygulama şeklinde karşılaşılan bir hastalıktır. Hasta buna günde birkaç kez başvurabilir. Uyku, başkalarının varlığı veya uygulamayla ortaya çıkan karın ağrısı dışında bu uygulamayı sürekli olarak yapma isteği duyar. Hasta durumun farkındadır ve bundan dolayı korku ve suçluluk hisseder. Vücut ağırlığının çoğu kez normal olmasına karşın hasta kendisini aşırı kilolu olarak görmektedir. Hastalığın nedenleri çeşitlidir. Aile içi sorunlar, kişilik çatışması, dış görünüme ilişkin kültürel baskılar ve uyumsuz davranışlar bunlardan bazılarıdır. ABD’de görülme sıklığının her 10.000 kişide 2 olduğu bildirilmektedir.
Kilo kaybına ilişkin başvuruda hekimin sorgulamasında yöneltilebilecek bazı sorular şunlardır;
· Süre:
Kilo kaybı ne zaman başladı? (Uzun zamandan beri yavaş seyreden bir kayıp varsa beslenme tipi, ani kayıplar varsa kanser gibi sorunlardan şüphelenilir.) Ani mi yoksa yavaş bir başlangıç mı olduğu?
· Özellikler:
Ne kadar kilo kaybı oldu? (Vücut ağırlığının belirli yüzdesi ifade edilmektedir. Örneğin istemsiz olarak %5′ten fazla kayıplar yakından izlenmeli ve hekime başvurulmalıdır.)
Kilo kaybı sırasında iştah kaybı da oldu mu? (İştah kaybına yol açan hastalıklar düşünülmelidir. Örneğin sarılık ve bazı metabolik hastalıklar gibi.) Yediklerinizin çeşidi ve miktarı değişti mi? (Her zamankinden daha düşük miktarlar söz konusu mu?) Fiziksel egzersizlerinizde artış var mı? (Artan enerji ihtiyacını karşılayamama durumu söz konusu olabilir.)
· Ek etkenler:
Bir hastalık geçirdiniz mi?
Ağız içi sorunları var mı?
Son zamanlarda stres ve kaygı durumunda artış veya değişiklik oldu mu?
· Eşlik eden belirtiler:
Kusma
Kusmanın elle veya parmakla uyarılması (manipülasyon) Enerji tüketiminde belirgin artış Aşırı fiziksel etkinlik artışı
Kontrol edilemeyen açlık durumları, çarpıntı, titremeler ve aşırı terleme
Görme sorunları Kabızlık veya ishal Artmış susama hissi Artmış idrara çıkma
· Ek bilgiler:
Kullanılan ilaçlar:
İdrar söktürücüler
İshal yapıcılar
Alkol
Uyuşturucu ilaçlar Ciddi depresyon durumu Vücut imajı (aşırı kilolu hissetmek)
Yukarıdaki detaylı sorgulamanın üzerine yapılacak kan testleri ve beslenme analizi kilo kaybının yorumlanmasında değerli ipuçları verecektir.
“İSTEM DIŞI KİLO KAYIPLARINDA HEKİME DANIŞINIZ.”
